Tanzimat, Islahat ve Meclis-i Meb‘ûsan'ın Tenkidi Risale fi's-Siyase

Risâle fi’s-siyâse Osmanlı İmparatorluğu’nun esaslı dönüşümler yaşadığı 19.

yüzyılın ilk yarısında bugün Karadağ sınırlarında kalan Taşlıca’da doğan Bosnevî Hilmi Baba Taşlıcevî’nin sözü edilen döneme yönelik şahitliğini ve tenkitlerini içermektedir.

Müellif Risâle’yi Meclis-i Meb‘ûsân’a gayrimüslimlerin alınıp alınmaması tartışması bağlamında telif etmiş; bu çerçevede gayrimüslimlerin yönetim ve yargıya taalluk eden hiçbir yerde bulundurulmaması gerektiğini şer‘î delillere başvurarak temellendirmeye çalışmıştır.

Bosnevî tenkitlerini mezkûr hadise ile sınırlı tutmayarak Osmanlı modernleşmesinin bütününe teşmil etmiş; devletin Tanzimat, “Müsavat” diye andığı Islahat, Kânûn-i Esâsî ve Meşrutiyet politikalarına sert eleştiriler yöneltmiştir.

Sûfî-meşreb bir âlim olduğu anlaşılan Bosnevî Hilmi Baba Risâle’yi, Kânûn-i Esâsî’nin ilanından kısa süre evvel, 3 Şaban 1293/24 Ağustos 1876’da tamamlamıştır.

Bu çalışma Arapça olarak kaleme alınan Risâle’nin kısa bir tahlili, Türkçe tercümesi ve mevcut tek nüshasına dayanarak hazırlanan neşrinden oluşmaktadır.